ค32203 คณิตศาสตร์เพิ่มเติม3 มัธยมศึกษาปีที่ 5 ภาคเรียนที่ 1

การใช้เวกเตอร์ในการหาพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน

ก่อนอื่น ขอทบทวนเรื่องตรีโกณมิติกันนิดนึงน้า ถ้าเรามีรูปสามเหลี่ยมมุมฉากที่มุมหนึ่งมีขนาด θ และด้านตรงข้ามมุมฉากยาว a  เราจะได้ว่าด้านประชิดมุมและด้านตรงข้ามมุมจะมีความยาวเป็น acos⁡θ  และ asin⁡θ ดังรูป

การหาพื้นที่และปริมาตรเวกเตอร์ ใน เวกเตอร์ ม.5

เนื่องจาก ขนาดของเวกเตอร์สามารถแทนด้วยความยาวของเวกเตอร์ในรูปของลูกศรได้ แสดงว่า เราสามารถนำความยาวดังกล่าวมาใช้ในการหาพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานได้ ว่าแต่เราจะประยุกต์ยังไง น้อง ๆ ไปดูกันเลย

กำหนดรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCD  

ให้ u⃗=AB→,v⃗=AD→  และ θ เป็นขนาดของมุมระหว่าง u⃗  และ v⃗
สิ่งที่เราต้องการคือพื้นที่ของสี่เหลี่ยมด้านขนาน ซึ่งมีสูตรว่า ฐาน ×  สูง

โจทย์กำหนดเวกเตอร์มาให้เพียงอย่างเดียว เราต้องนำเวกเตอร์ที่มีไปหาขนาดก่อนเพื่อไปหาความยาวของด้านต่าง ๆ ต่อได้ โดยเราจะได้ว่าความยาวของฐานสี่เหลี่ยมด้านขนานเท่ากับ ∣u⃗∣ ส่วนความสูงของสี่เหลี่ยมนั้น จากความรู้ตรีโกณมิติที่ทบทวนไปข้างต้นก็จะได้ว่าความสูงของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานเท่ากับ ∣v⃗∣sin⁡θ ดังรูป

การหาสี่เหลี่ยมด้านขนานในเวกเตอร์ ใน เวกเตอร์ ม.5

จึงสรุปได้ว่า ∣u⃗∣∣v⃗∣sin⁡θ เป็นพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน

แต่เนื่องจาก ∣u⃗×v⃗∣=∣u⃗∣∣v⃗∣sin⁡θ

ดังนั้น ∣u⃗×v⃗∣ จึงเป็นพื้นที่ของสี่เหลี่ยมด้านขนานดังกล่าวด้วย

ตัวอย่างที่ 14

จงหาพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCD เมื่อ AB→=2i⃗+j⃗+5k⃗  และ AD→=−i⃗+2j⃗+3k⃗  

วิธีทำ พื้นที่สี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCD เท่ากับ ∣AB⃗∣×∣AD⃗∣ เนื่องจาก

AB⃗×AD⃗=∣i⃗j⃗k⃗215−123∣

                         =∣1523∣i⃗−∣25−13∣j⃗+∣21−12∣k⃗

             =(3−10)i⃗−(6−(−5))j⃗+(4−(−1))k⃗

                         =−7i⃗−11j⃗+5k⃗

จะได้ ∣AB⃗×AD⃗∣=(−7)2+(11)2+(5)2=195

ดังนั้น รูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCD มีพื้นที่ 195 ตารางหน่วย

การใช้เวกเตอร์ในการหาปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมด้านขนาน

กำหนดทรงสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCDEFGH  ให้ u⃗=AB→,v⃗=AD→,w⃗=AF→ และ θ เป็นขนาดของมุมระหว่าง u⃗  และ v⃗×w⃗ ในที่นี้จะพิจารณารูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน ADEF เป็นฐาน และ h เป็นความสูง จะได้ว่า h=∣u⃗∣∣cos⁡θ∣  ดังรูป

การใช้เวกเตอร์ในการหาปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมด้านขนาน ใน เวกเตอร์ ม.5

จากสูตรการหาปริมาตรทางสี่เหลี่ยมขนานนั่นคือ พื้นที่ฐาน x สูง

ดังนั้น ปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมขนานเท่ากับ ∣v⃗×w⃗∣∣u⃗∣∣cosθ∣=∣∣u⃗∣∣v⃗×w⃗∣∣cosθ∣

เนื่องจาก u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣∣v⃗∣cosθ จึงได้ ∣u⃗⋅(v⃗×w⃗)∣ (ที่มีการใส่เครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ ∣…∣ ครอบไว้ทั้งหมด เพราะปริมาตรไม่สามารถเป็นจำนวนจริงลบได้)

ตัวอย่างที่ 15

จงหาปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCDEFGH โดยที่ AB→=u⃗=i⃗+2k⃗,AD→=v⃗=2j⃗+k⃗  และ AF→=w⃗=i⃗+2j⃗

วิธีทำ เนื่องจากปริมาตรทรงสี่เหลี่ยมด้านขนานเท่ากับ ∣u⃗⋅(v⃗×w⃗)∣

u⃗×w⃗=∣i⃗j⃗k⃗021120∣

               =∣2120∣i⃗−∣0110∣j⃗+∣0212∣k⃗

               =(0−2)i⃗−(0−1)j⃗+(0−2)k⃗

               =−2i⃗+j⃗−2k⃗

จะได้ ∣u⃗⋅(v⃗×w⃗)∣=∣(i⃗+2k⃗)⋅(−2i⃗+j⃗−2k⃗)∣

                =∣(1)(−2)+(0)(1)+(2)(−2)∣=∣−2−4∣=6

ดังนั้น ปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมด้านขนาน ABCDEFGH เท่ากับ 6 ลูกบาศก์หน่วย