ศ.11301 วิชานาฏศิลป์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ภาคเรียนที่ 1

1. ประวัติและวิวัฒนาการของนาฏศิลป์ไทย

• ที่มาของนาฏศิลป์: การเลียนแบบธรรมชาติ (ท่าทางสัตว์/มนุษย์), การเซ่นสรวงบูชาเทพเจ้า, และการรับอิทธิพลจากต่างวัฒนธรรม (เช่น อารยธรรมอินเดียผ่านคัมภีร์ภารตนาฏยศาสตร์)

• นาฏศิลป์ในแต่ละยุคสมัย: ตั้งแต่สมัยน่านเจ้า สุโขทัย อยุธยา จนถึงรัตนโกสินทร์ ว่ามีลักษณะการแสดงและการแต่งกายเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรตามบริบทสังคม

2. องค์ประกอบของนาฏศิลป์ (The Elements of Dance)

หัวใจสำคัญที่จะทำให้การแสดงสมบูรณ์ประกอบด้วย:

• จังหวะและทำนอง: การฝึกใช้เท้าและมือให้สัมพันธ์กับหน้าทับและทำนองเพลง

• การเคลื่อนไหว (Movement): ศึกษาเรื่อง นาฏยศัพท์ (เช่น จีบ ตั้งวง ประเท้า) และ ภาษาท่า (การใช้ท่าทางแทนคำพูดหรืออารมณ์)

• การแต่งกายและแต่งหน้า: บ่งบอกยศถาบรรดาศักดิ์และประเภทของตัวละคร

• อุปกรณ์การแสดง: เช่น พัด กริช หรือดอกไม้ ที่ใช้ประกอบตามเนื้อเรื่อง

3. ประเภทของนาฏศิลป์ไทย

1. โขน: ศิลปะชั้นสูงที่ใช้การเต้น มีลักษณะเด่นคือการสวมหัวโขน

2. ละคร: มีทั้งละครรำ (ละครชาตรี, ละครนอก, ละครใน) และละครที่ปรับปรุงขึ้นใหม่

3. รำและระบำ: การแสดงที่เน้นความสวยงามของท่ารำ (รำ = แสดงคนเดียว/คู่, ระบำ = แสดงเป็นหมู่)

4. การแสดงพื้นเมือง: แบ่งตามภูมิภาค (เหนือ, กลาง, อีสาน, ใต้) สะท้อนวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่นนั้นๆ

4. หลักการชมและการวิเคราะห์การแสดง

• คุณค่าด้านความงาม (สุนทรียศาสตร์): ท่ารำสวยไหม ดนตรีไพเราะเพียงใด

• คุณค่าด้านจริยธรรม/สังคม: ข้อคิดที่ได้รับจากการแสดง หรือบทละครนั้นสะท้อนสังคมอย่างไร

• มารยาทในการชม: การให้เกียรติศิลปินและสถานที่

5. นาฏศิลป์สากลและร่วมสมัย (เบื้องต้น)

นอกจากนาฏศิลป์ไทยแล้ว ยังมีศิลปะการเต้นระดับโลก เช่น บัลเล่ต์ (Ballet) หรือ Modern Dance เพื่อให้เห็นความหลากหลายและการประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน